Αν ο πατέρας ή ο αδελφός σας έχει διαγνωστεί με καρκίνο του προστάτη, έχετε αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσετε τη νόσο. Το αν χρειάζεστε γενετικό έλεγχο για κληρονομική προδιάθεση εξαρτάται από το ποιοι συγγενείς έχουν νοσήσει, την ηλικία τους κατά τη διάγνωση και το αν υπάρχουν άλλα περιστατικά καρκίνου στην οικογένεια. Αν έχετε ήδη διαγνωστεί, στην απόφαση συνυπολογίζονται το στάδιο και τα χαρακτηριστικά της νόσου.
Πώς συνδέεται ο καρκίνος του προστάτη με την κληρονομικότητα;
Ο καρκίνος προστάτη μπορεί να εμφανιστεί σε περισσότερα μέλη της ίδιας οικογένειας. Σε ένα μέρος αυτών των περιπτώσεων, ο αυξημένος κίνδυνος συνδέεται με κληρονομούμενες αλλαγές στο DNA, τις λεγόμενες παθογόνες παραλλαγές. Ένα από τα πιο καλά μελετημένα γονίδια είναι το BRCA2. Οι άνδρες που φέρουν παθογόνο παραλλαγή στο BRCA2 έχουν αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του προστάτη, συμπεριλαμβανομένων μορφών που είναι πιο πιθανό να εξελιχθούν και να χρειαστούν θεραπεία.
Μια τέτοια παραλλαγή μπορεί να κληρονομηθεί είτε από τη μητέρα είτε από τον πατέρα. Γι’ αυτό, στην εκτίμηση του κινδύνου λαμβάνεται υπόψη το ιστορικό και από τις δύο πλευρές της οικογένειας.
Πότε εξετάζεται ο γενετικός έλεγχος;
Αν έχετε ήδη διαγνωστεί με καρκίνο του προστάτη
Στον μεταστατικό καρκίνο του προστάτη, η Αμερικανική Εταιρεία Κλινικής Ογκολογίας (ASCO) συνιστά έλεγχο για κληρονομούμενες γενετικές παραλλαγές σε όλους τους ασθενείς. Ο έλεγχος μπορεί επίσης να συζητηθεί σε ορισμένες περιπτώσεις μη μεταστατικής νόσου υψηλού ή πολύ υψηλού κινδύνου, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του όγκου και τις κατευθυντήριες οδηγίες που εφαρμόζονται.
Η Ευρωπαϊκή Ουρολογική Εταιρεία (EAU) υποστηρίζει την αξιολόγηση για γενετικό έλεγχο όταν υπάρχουν πολλοί συγγενείς που διαγνώστηκαν με καρκίνο του προστάτη πριν από τα 60 ή συγγενής που πέθανε από τη νόσο πριν από τα 60. Σημαντική ένδειξη αποτελεί επίσης η ανεύρεση παθογόνου παραλλαγής σε γονίδιο BRCA κατά τη μοριακή ανάλυση του όγκου. Σε αυτή την περίπτωση, ο έλεγχος κληρονομικότητας μπορεί να δείξει αν η παραλλαγή είναι κληρονομούμενη.
Αν έχετε οικογενειακό ιστορικό αλλά δεν έχετε διαγνωστεί
Αξίζει να συζητήσετε το οικογενειακό ιστορικό σας με τον ουρολόγο σας, ιδιαίτερα όταν υπάρχει κάποιο από τα παρακάτω:
- Γνωστή παθογόνος παραλλαγή σε συγγενή, για παράδειγμα στο γονίδιο BRCA2.
- Πολλαπλά περιστατικά καρκίνου του προστάτη, ιδιαίτερα αν οι διαγνώσεις έγιναν σε νεότερη ηλικία ή υπήρξε μεταστατική νόσος ή θάνατος από τη νόσο.
- Συνδυασμός διαφορετικών καρκίνων στην ίδια πλευρά της οικογένειας, όπως καρκίνος του προστάτη μαζί με καρκίνο του μαστού, των ωοθηκών ή του παγκρέατος. Ανάλογα με το οικογενειακό ιστορικό, αξιολογούνται και περιστατικά καρκίνου του παχέος εντέρου ή του ενδομητρίου.
Όταν υπάρχει υποψία κληρονομικής προδιάθεσης και δεν έχει εντοπιστεί συγκεκριμένη παραλλαγή στην οικογένεια, ο έλεγχος συνήθως ξεκινά, εφόσον είναι εφικτό, από έναν συγγενή που έχει ήδη νοσήσει. Αν εντοπιστεί παθογόνος παραλλαγή, οι υπόλοιποι συγγενείς μπορούν να εξεταστούν στοχευμένα για την ίδια παραλλαγή.
Πώς γίνεται ο γενετικός έλεγχος και τι δείχνει;
Ο έλεγχος για κληρονομούμενες παραλλαγές γίνεται συνήθως με δείγμα αίματος ή σάλιου. Η γενετική συμβουλευτική πριν από την εξέταση βοηθά να επιλεγεί ο κατάλληλος έλεγχος. Μετά την εξέταση, βοηθά τον ασθενή και την οικογένειά του να κατανοήσουν τι σημαίνει το αποτέλεσμα και ποια επόμενα βήματα μπορεί να χρειάζονται.
- Παθογόνος παραλλαγή. Δείχνει κληρονομική προδιάθεση. Για έναν άνδρα χωρίς διάγνωση, μπορεί να επηρεάσει το πρόγραμμα έγκαιρης ανίχνευσης. Για έναν ασθενή με μεταστατική νόσο, ορισμένα ευρήματα μπορεί να επηρεάσουν τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές.
- Αρνητικό αποτέλεσμα. Η ερμηνεία εξαρτάται από το αν υπάρχει ήδη γνωστή παθογόνος παραλλαγή στην οικογένεια. Όταν δεν έχει εντοπιστεί συγκεκριμένη οικογενειακή παραλλαγή, το ιστορικό εξακολουθεί να λαμβάνεται υπόψη στην εκτίμηση του κινδύνου.
- Παραλλαγή αβέβαιης σημασίας (VUS). Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν για να δείξουν αν η συγκεκριμένη παραλλαγή αυξάνει τον κίνδυνο. Το εύρημα από μόνο του δεν αποτελεί βάση για αλλαγές στη θεραπεία ή στο πρόγραμμα παρακολούθησης.
Πότε να κάνω PSA αν έχω οικογενειακό ιστορικό;
Η εξέταση PSA χρησιμοποιείται για την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου του προστάτη. Η Ευρωπαϊκή Ουρολογική Εταιρεία προτείνει να συζητείται η έναρξη ελέγχου PSA από τα 45 έτη για άνδρες με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του προστάτη και από τα 40 έτη για άνδρες με επιβεβαιωμένη παθογόνο παραλλαγή στο BRCA2. Η συχνότητα του ελέγχου εξατομικεύεται με βάση τον κίνδυνο και τα αποτελέσματα.
Στο ραντεβού με τον ουρολόγο, βοηθά να αναφέρετε ποιος συγγενής νόσησε, από ποιον τύπο καρκίνου και σε ποια ηλικία. Αν έχει ήδη γίνει γενετικός έλεγχος στην οικογένεια, φέρτε αντίγραφο του αποτελέσματος. Αυτές οι πληροφορίες βοηθούν να αποφασιστεί αν χρειάζεστε νωρίτερα έλεγχο PSA, παραπομπή για γενετική συμβουλευτική ή και τα δύο.
